01.04

Elementy uważane za podstawowe składniki odżywcze roślin są klasyfikowane jako takie, ze względu na fakt, że roślina nie może prawidłowo przejść przez normalny cykl wzrostu i reprodukcji bez nich. Przez ostatnie kilkadziesiąt lat badań nad wzrostem i rozwojem roślin ustalono 17 pierwiastków, które są najważniejsze dla wzrostu roślin. W przypadku braku któregokolwiek z tych elementów roślina nie rośnie i nie rozwija się w pełni o czym mówi prawo Lebiega. Podstawowe elementy są podzielone na grupy, na podstawie poziomu ważności, jaki odgrywają w rozwoju roślin. Elementy określane jako makroskładniki są najważniejsze, ponieważ roślina wymaga ich w większych ilościach lub nie może wykonać ważnych procesów rozwojowych bez nich. Wśród tych podstawowych składników pokarmowych (pierwiastków) znajduje się makroelement zwany fosforem (P).
Fosfor odgrywa wiele kluczowych ról funkcjonalnych w rozwoju roślin, w tym m.in.: bierze udział w tworzeniu i wzroście korzenia, który z kolei stanowi najważniejszy element w prawidłowym funkcjonowaniu rośliny i umożliwia jej prawidłowy rozwój. Zwiększa również możliwość formowania kwiatów i owoców, utrzymuje ich jakość, wspomaga rozwój nasion i zwiększa odporność na choroby. Fosfor ma zasadnicze znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia i siły rośliny. Fosfor jest kluczowym składnikiem w produkcji kwasów nukleinowych DNA i RNA, ponieważ łańcuchy tych substancji połączone są ze sobą wiązaniami właśnie fosforu. Nie tylko odgrywa ważną rolę w rozwoju strukturalnym rośliny, ale ma również wpływ na konwersję reakcji biochemicznych w obrębie rośliny. Należy tu przede wszystkim wspomnieć o roli jaką odgrywa w fotosyntezie i produkcji ATP – trifosforan adenozyny czyli struktura chemiczna, która zapewnia energię pozwalającą na wystąpienie wielu innych reakcji chemicznych w roślinie. Dzięki fotosyntezie roślina wykorzystuje energię światła w obecności chlorofilu do łączenia wody i dwutlenku węgla w proste węglowodany lub cukry. Energia resztkowa jest następnie przetrzymywana w ATP i rozprowadzana w całej roślinie w razie potrzeby.
Fosfor dostępny dla roślin występuje w roztworze glebowym jako anion ortofosforanowy H2PO4– (fosforan dwuwodorowy) i HPO42– (fosforan jednowodorowy). Ponieważ ortofosforany są jonami naładowanymi ujemnie, nie mają zdolności wymiany kationów w glebie. Za to bardzo silnie oddziałują z kationami żelaza (Fe), glinu (Al) i wapnia (Ca) w glebie, tworząc związki nierozpuszczalne i niedostępne dla korzeni rośliny. Na dostępność fosforu wpływa bezpośrednio pH gleby, które powinno kształtować się na poziomie 6,5-7,2, żeby fosfor mógł być zaabsorbowany i wykorzystany przez rośliny. Korzenie roślin pochłaniają jony ortofosforanowe, gdy wchodzą w kontakt z nimi w roztworze glebowym. Korzenie o dużej produkcji bocznych włośników mają znacznie większy poziom potencjalnego pobierania fosforu.
Gleby o niskiej temperaturze i niskiej wilgotności mogą znacznie zmniejszyć zdolność korzeni do pobierania jonów fosforanowych i mogą prowadzić do niedoboru fosforu w roślinie. Fosfor jest wymagany przez roślinę w stosunkowo małych ilościach w porównaniu z innymi makroskładnikami takimi jak azot (N) i potas (K) ale jest niezbędny. Gdy poziom fosforu osiąga krytycznie niski stan i wystąpią jego niedobory, wzrost roślin jest bardzo dotknięty i zaburzony.
Niedobór fosforu może być trudniejszy do zdiagnozowania w porównaniu z niedoborami azotu (N) i potasu (K), ponieważ objawy są często znacznie mniej widoczne gołym okiem. Wczesne wykrycie komplikuje fakt, że niedobór może pojawić się w postaci wolno rozwijającej się rośliny, która będzie organoleptycznie stosunkowo dobrze wyglądać, natomiast jej prawidłowy wzrost będzie zahamowany. Rośliny pozbawione fosforu dojrzewają powoli i dlatego często są mylone ze znacznie młodszymi, zdrowymi roślinami. Niektóre gatunki warzyw, w tym pomidory czy też rośliny z rodziny kapustnych, rozwiną fioletowe zabarwienie na spodzie liści i łodygach. Ten objaw często występuje w późniejszym okresie wzrostu, ponieważ fosfor jest ruchomy w roślinie, co oznacza, że może być przeniesiony do najmłodszego rozwijającego się organu, gdzie jest najbardziej potrzebny. Niedobór fosforu może wynikać z niewystarczającej ilości dostępnego fosforu w glebie, ale może również wystąpić z powodu zbyt niskiej temperatury panującej w glebie, przez co możliwość jego pobrania przez roślinę z gleby może być utrudniona.
Gdy z kolei poziom fosforu osiąga nadmierny punkt w roślinie, może się to wiązać z niedoborem mikroelementów takich jak: żelazo (Fe), cynk (Zn). Nadmiar fosforu może również prowadzić do zakłócenia normalnego metabolizmu roślin.
Źródła fosforu, tj. fosforanów, mogą pochodzić zarówno z nawozów, organicznych i nieorganicznych. Gleby o wysokiej zawartości materii organicznej, zawierają wyższy poziom fosforu organicznego, z materiałów takich jak pozostałości roślinne, nawozy lub komposty i martwe tkanki mikrobiologiczne. W handlu organiczne nawozy fosforanowe obejmują mączkę kostną i różne odmiany kompostowanego obornika, np. obornik drobiowy. Nieorganiczne nawozy fosforanowe są wytwarzane z materiału zwanego fosforanem skalnym, który jest wydobywany, a następnie przetwarzany na produkty o wyższej zawartości fosforanu. Produkty te obejmują: superfosfat, fosforan monoamonu (MAP) i fosforan diamonu (DAP).
Zwrócenie szczególnej uwagi zarówno na warunki glebowe jak i środowiskowe, może pomóc plantatorowi uzyskać maksymalną stopę zwrotu zarówno z nawozu, jak i produktu. Należy pamiętać że fosfor jest składnikiem mało mobilnym w glebie, ale też łatwo podatnym na łączenie się z jonami glinu i żelaza w środowisku kwaśnym, jak i jonami wapnia w odczynie zasadowym gleby, gdzie tworzy związki fosforu niedostępne dla rośliny.
Firma Timac Agro Polska biorąc pod uwagę powyższe, ale też patrząc na stan zakwaszenia gleb Polski, gdzie gleby kwaśne i bardzo kwaśne stanowią odpowiednio: 20-40% – 2 województwa, 41-60% – 10 województw, 61-80% – 4 województwa oraz chcąc pomóc producentom roślin w rozwiązaniu problemu z dostępnością fosforu, wprowadziła trzy lata temu na Polski rynek nawozowy gamę produktów z nową formą fosforu w postaci TOP-PHOS. To opatentowana cząsteczka fosforu, która jest zabezpieczona przed uwstecznianiem w środowisku kwaśnym, ale też zasadowym. Dostępność tego składnika w tej formie jest optymalna dla rośliny w każdych warunkach glebowych. Dodatkowo gama nawozów TOP zawierających chroniony fosfor (TOP-PHOS), jest dodatkowo wspomagana kompleksem Physio+ czyli substancją wpływającą obok fosforu na lepsze ukorzenianie się rośliny, a w szczególności na rozwijanie się korzeni włośnikowych. Dzięki temu połączeniu mamy pewność, że roślina będzie w stanie zbudować odpowiedni fundament w postaci silnego systemu korzeniowego, który pozwoli jej prawidłowo funkcjonować i czerpać wodę i składniki pokarmowe z gleby. W niekorzystnych warunkach uprawy – spowodowanych chociażby warunkami atmosferycznymi – pozwoli również lepiej znieść stres i przetrwać niekorzystne warunki, a w końcowym rozrachunku przynieść odpowiedni zysk z plonu producentowi.
Dlatego należy pamiętać, zwłaszcza jeśli chodzi o fosfor, że aby optymalnie zaopatrzeć rośliny w ten składnik, należy spełnić kilka warunków, a jednym z nich (najważniejszym) jest uregulowany odczyn gleby. Dlatego chcąc produkować warzywa na najwyższym poziomie, zarówno jakości jak i wielkości plonowania, warto wybrać zabezpieczenie w postaci „antidotum” na możliwe problemy z fosforem w postaci nawozów z technologią TOP-PHOS od Timac Agro Polska. Należy do tego jeszcze dodać doradztwo nawozowe naszych Doradców Techniczno-Handlowych oraz nowoczesne technologie, jakimi się oni posługują, takie jak np. geoskaner glebowy czy fluorymetr. Ten pierwszy określa poziom składników pokarmowych w glebie, a drugi w roślinach w czasie wegetacji, po to, aby móc szybko uzupełnić ich ewentualne niedobory, tak aby nie miało to negatywnego wpływu na ich plonowanie.

Główny specjalista ds. warzywnictwa
Karol Majchrowski